Epoki w sztuce

Podstawowy podział dziejów sztuki opiera się na epokach historycznych. Wygląda on następująco:

1. Sztuka prehistoryczna – od najdawniejszych czasów do ok. 3000 r. p.n.e.
2. Sztuka starożytna – ok. 3000 r. p.n.e. – V w. n.e.
3. Sztuka średniowieczna – V – XV w.
4. Sztuka nowożytna – XV – XVIII w.
5. Sztuka nowoczesna – XIX w. – ok. połowy XX w.
6. Sztuka współczesna – od ok. 1945 r. do dziś

Epoka, styl, kierunek czy nurt?

Zanim przejdziemy do szerszego opisu poszczególnych epok, przyjrzyjmy się definicjom najważniejszych pojęć klasyfikujących zjawiska artystyczne:

• Epoka – najszersze pojęcie, określające długi okres historyczny ukształtowany przez specyficzną sytuację polityczną, społeczną oraz dominującą filozofię i religię. Epoka obejmuje w swoim obrębie wiele stylów, nurtów i kierunków. W historii sztuki wyróżniamy pięć głównych epok: prehistoryczną, starożytną, średniowieczną, nowożytną oraz nowoczesną i współczesną.
• Kierunek – to świadomy i zazwyczaj zorganizowany ruch artystyczny, który jednoczy twórców wokół wspólnych idei i celów. Często posiada on sformułowane manifesty programowe oraz określone ramy czasowe, w których operują artyśc. Kierunek jest wyrazem wspólnej postawy twórczej i konkretnego programu artystycznego, który realizuje dana grupa. W każdej epoce możemy wyróżnić różne kierunki, które współistnieją obok siebie w architekturze czy malarstwie. Pozwalają one na precyzyjne usytuowanie dzieła w obrębie szerszych prądów kulturowych.
• Styl – sposób kształtowania dzieła. Określa zespół cech formalnych: sposób użycia formy, koloru, kompozycji, światła oraz technologii dostępnej w danym czasie. Styl może dotyczyć całego okresu historycznego (np. styl gotycki), grupy artystów lub być wyrazem indywidualnej maniery jednego twórcy. Często stanowi on odpowiedź na wcześniejsze idee i sposoby kształtowania formy.
  Na przykład: w sztuce minojskiej wyróżniamy na przykład „styl morski” lub „styl pałacowy” w zdobnictwie ceramiki.
• Nurt – tendencja w sztuce, która nie posiada formalnej organizacji ani manifestów. Nurt to powtarzający się sposób myślenia lub tworzenia, który może swobodnie przekraczać granice epok czy poszczególnych kierunków. Nurty pozwalają dostrzec ciągłość pewnych idei plastycznych na przestrzeni wieków.

Epoka – obejmuje style i kierunki
Styl / kierunek – mogą mieć nurty
Nurt – najbardziej szczegółowy poziom opisu

Na przykład: Impresjonizm pejzażowy – nurt w obrębie epoki

Epoka: sztuka nowoczesna
Kierunek: impresjonizm
Nurt: impresjonizm pejzażowy

Sztuka nowoczesna to szeroki okres historyczny, w którym impresjonizm jest jednym z konkretnych kierunków artystycznych XIX w. Impresjonizm pejzażowy to nurt skupiony głównie na pejzażu, świetle i naturze (plener).

I. Sztuka prehistoryczna

Ramy czasowe: od najdawniejszych czasów do ok. 3000 r. p.n.e.
Okresy: paleolit, mezolit, neolit, epoka brązu

II. Sztuka starożytna

Kręgi kulturowe i style:

1. sztuka Egiptu,
2. sztuka Mezopotamii,
3. sztuka Grecji
   – sztuka egejska (minojska i mykeńska)
   – okres geometryczny
   – okres orientalizujący
   – epoka archaiczna
   – epoka klasyczna (V–IV w. p.n.e.)
   – epoka hellenistyczna
4. sztuka Rzymu

3. Sztuka średniowieczna

1. sztuka wczesnochrześcijańska
2. sztuka bizantyjska
3. sztuka romańska
4. gotyk

4. Sztuka nowożytna

1. renesans i manieryzm
2. barok
3. rokoko
4. klasycyzm

Różnice między gotykiem a barokiem

5. Sztuka nowoczesna

Kierunki XIX wieku:

1. romantyzm (Eugène Delacroix, Francisco Goya, Caspar David Friedrich, William Turner, Théodore Géricault)
2. realizm (Gustave Courbet, Jean-François Millet, Honoré Daumier)
3. naturalizm (Jules Bastien-Lepage, Jean-Léon Gérôme, Max Liebermann)
4. impresjonizm (Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Edgar Degas)
5. postimpresjonizm (Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Paul Cézanne)
6. symbolizm (Edvard Munch, Odilon Redon, Arnold Böcklin)
7. secesja (Gustav Klimt, Alfons Mucha, Stanisław Wyspiański, Antoni Gaudí)

Awangarda XX wieku:

1. ekspresjonizm (Edvard Munch, Ernst Ludwig Kirchner, Egon Schiele)
2. kubizm (Pablo Picasso, Georges Braque, Juan Gris)
3. fowizm (Henri Matisse, André Derain, Maurice de Vlaminck)
4. futuryzm (Umberto Boccioni, Giacomo Balla, Gino Severini)
5. dadaizm (Marcel Duchamp, Hannah Höch, Tristan Tzara)
6. surrealizm (Salvador Dalí, René Magritte, Max Ernst)
7. konstruktywizm (Władimir Tatlin, Aleksander Rodczenko, El Lissitzky)
8. abstrakcjonizm (Wassily Kandinsky, František Kupka, Robert Delaunay)
9. suprematyzm (Kazimierz Malewicz, Olga Rozanova, Iwan Kliun)
10. neoplastycyzm (Piet Mondrian, Theo van Doesburg, Bart van der Leck)
11. kapizm (Janem Cybis, Zygmuntem Waliszewski)

6. Sztuka współczesna

1. abstrakcyjny ekspresjonizm
2. informel
3. taszyzm
4. hard-edge painting
5. geometria strachu
6. Arte Povera
7. color field painting
8. rzeźba kinetyczna
9. minimalizm
10. abstrakcja liryczna
11. pop-art
12. sztuka konceptualna
13. spacjalizm

Pozostałe tematy:

– Porządki architektoniczne – cechy i przykłady w sztuce
– Siedem Nowych Cudów Świata – zobacz co warto zobaczyć
– Sztuka współczesna w Muzeach Guggenheima