Kultura mykeńska to fascynujący okres w historii Grecji, który trwał od XV do XII wieku p.n.e. Jej twórcami byli greccy Achajowie, którzy osiedlili się na Peloponezie. Zdominowali oni basen Morza Egejskiego, narzucając zwierzchnictwo nawet Krecie. Mykeńczycy posługiwali się pismem linearnym B, które udało się odczytać naukowcom. Ich cywilizacja upadła gwałtownie w XII wieku p.n.e. na skutek różnych czynników, m.in. najazdów obcych ludów.
Mykeńska architektura obronna i mury cyklopowe
W przeciwieństwie do otwartych pałaców na Krecie, miasta mykeńskie były potężnymi cytadelami obronnymi. Największe ośrodki powstały w Mykenach, Tirynsie oraz Pylos. Zamki te otaczano murami cyklopowymi, wznoszonymi z ogromnych, nieociosanych głazów. Według legend mury te mogli zbudować jedynie mityczni cyklopi ze względu na ich gigantyczny ciężar. Centralnym punktem rezydencji władcy był megaron, czyli reprezentacyjna sala z paleniskiem.
Lwia Brama – co symbolizuje?
Lwia Brama to główne wejście do cytadeli w Mykenach, pochodzące z około 1250 roku p.n.e. (najstarsza monumentalna rzeźba w Grecji). Składa się z dwóch potężnych pionowych bloków i trzeciego, poziomego nadproża. Nad wejściem umieszczono trójkątną płytę z reliefem dwóch lwic (lub lwów) opartych o kolumnę. Relief lwic symbolizuje potęgę miasta, siłę władcy oraz opiekę bóstwa nad cytadelą
Lwia brama, David Monniaux, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Skarbiec Atreusza i grobowce typu tolos
Mykeńczycy chowali swoich władców w okazałych grobowcach kopułowych, zwanych tolosami. Najsłynniejszym z nich jest Skarbiec Atreusza, znany również jako Grób Agamemnona. Do wnętrza prowadzi dromos, czyli korytarz o długości 36 metrów. Sama komora grobowa ma kształt kopuły o średnicy i wysokości blisko 15 metrów. Konstrukcja opiera się na tzw. kopule pozornej, tworzonej przez nakładanie kolejnych warstw kamieni coraz bliżej środka.
Skarbiec Atreusza, Ken Russell Salvador, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
Malarstwo i ceramika: styl militarny
Malarstwo mykeńskie wywodzi się ze wzorców kreteńskich, ale posiada własny, surowy charakter. Jest ono zdecydowanie bardziej schematyczne i sztywne niż radosna sztuka minojska.
- Tematyka: Dominują motywy militarne, sceny bitewne oraz łowieckie.
- Ceramika: Początkowo naśladowała Kretę, lecz z czasem pojawiły się realistyczne przedstawienia zwierząt domowych i ludzi.
- Złotnictwo: Mykeńczycy byli mistrzami obróbki złota. Heinrich Schliemann odkrył w Mykenach słynne złote maski pośmiertne, w tym tzw. Maskę Agamemnona.
Maska Agamemnona, National Archaeological Museum of Athens, Public domain, via Wikimedia Commons
Różnice między sztuką minojską a mykeńską
| Sztuka minojska | Sztuka mykeńska | |
|---|---|---|
| Nastrój | Radosny, naturalny | Surowy, heroiczny |
| Tematy | Natura, rytuały | Wojna, władza |
| Architektura | Otwarte pałace | Twierdze |
| Społeczeństwo | Pokojowe | Wojownicze |
Zabytki cywilizacji mykeńskiej – podsumowanie
- Lwia Brama: monumentalne wejście do cytadeli mykeńskiej.
- Skarbiec Atreusza: potężny grobowiec tolosowy z kopułą pozorną.
- Mury cyklopowe: potężne obwarowania w Mykenach i Tirynsie.
- Złota Maska Agamemnona: kunsztowny przykład mykeńskiego złotnictwa.
- Puchar Nestora: bogato zdobione naczynie ze złotych blach.
- Megaron: centralna sala pałacowa z bogatą dekoracją malarską.