André Derain był wszechstronnym francuskim twórcą, który obok malarstwa z powodzeniem zajmował się grafiką, rzeźbą oraz scenografią. Najbardziej kojarzony jest jako jeden z twórców fowizmu i Salonu Jesiennego 1905 roku. Jego styl z czasem ewoluował w stronę kubizmu, a później ku bardziej tradycyjnej i realistycznej formie o ciemniejszym kolorycie.
André Derain, Port w Collioure, 1905 r
Obraz „Port w Collioure” (znany również jako Fishing Boats, Collioure), namalowany przez Deraina latem 1905 roku, stanowi jedno z fundacyjnych dzieł fowizmu. Powstał on podczas wspólnego pobytu artysty z Henrim Matisse’em w małej rybackiej wiosce na południu Francji, gdzie obaj malarze eksperymentowali z nowatorską teorią koloru i światła.
Źródło: mutualart.com
Cechy kompozycji:
- widok z lotu ptaka
- kompozycja dynamiczna, asymetryczna, otwarta, płaska
- kompozycja oparta na liniach diagonalnych
Cechy kolorystyki:
- nasycone, intensywne barwy
- szeroka gama barwna, stosowanie barw czystych
- kontrasty temperaturowe i dopełnieniowe
- stosowanie płaskich plam barwnych
Cechy sposobu operowania światłem:
- synteza światła i koloru
- brak tradycyjnego modelunku światłocieniowego
- nieokreślone źródło światła
- autonomia kolorystyczna światła i cieni
Szczegółowa analiza obrazu „Port w Collioure”
Kompozycja
Dzieło Deraina charakteryzuje się nowoczesnym podejściem do budowania przestrzeni obrazowej:
- Widok z lotu ptaka: panorama jest ukazana z wysokiego punktu obserwacyjnego, co pozwala widzowi ogarnąć całą scenę – od postaci na brzegu, przez kołyszące się łodzie, aż po góry w tle.
- Dynamika i linie diagonalne: kompozycja jest silnie zdynamizowana poprzez zastosowanie dramatycznej perspektywy i diagonalnego (ukośnego) cofania się w głąb przestrzeni. Rytmiczny układ nakładających się żagli oraz zakrzywiona linia brzegowa prowadzą wzrok widza w głąb obrazu.
- Asymetria i otwartość: Obraz prezentuje otwartą, asymetryczną strukturę panoramy, w której ruchliwe figury na brzegu kontrastują z majestatycznymi górami.
- Płaskie płaszczyzny: Derain stosuje w tym dziele mieszankę techniki dywizjonistycznej (drobne dotknięcia pędzla) z dużymi, wyraźnymi płaszczyznami koloru, co nadaje kompozycji nowoczesny, syntetyczny charakter.
Kolorystyka
Jako czołowy przedstawiciel fowizmu, Derain operuje kolorem w sposób rewolucyjny:
- Nasycone i czyste barwy: paleta jest typowo fowistyczna – wibrująca, nienaturalna i niezwykle intensywna. Artysta eksperymentował z ostrymi kolorami, zbliżonymi do barw podstawowych.
- Kontrasty: w dziele występują silne zestawienia, w tym kontrasty temperaturowe (np. błękit gór zestawiony z ciepłymi barwami brzegu) oraz kontrasty dopełnieniowe (np. zieleń gór i różowe chmury na niebie).
- Płaskie plamy barwne: choć widoczne są ślady pędzla, Derain kładł nacisk na stosowanie płaskich plam, co miało na celu wzmocnienie siły wyrazu koloru.
Sposób operowania światłem
Światło w fowizmie przestaje pełnić funkcję opisową, a staje się elementem konstrukcyjnym:
- Synteza światła i koloru: obrazy z Collioure są wypełnione jasnym, jaskrawym światłem, które jest tożsame z samym kolorem.
- Brak tradycyjnego modelunku: artysta rezygnuje z klasycznego światłocienia na rzecz autonomii kolorystycznej. Zamiast modelować formę cieniem, Derain stosuje ciężki kontur, aby podkreślić wolumetrię postaci i przedmiotów.
- Nieokreślone źródło światła: światło nie pada z konkretnego punktu (zewnętrznego źródła), lecz wydaje się emanować z samej intensywności zestawień barwnych na płótnie.
Warto dodać, że to właśnie te innowacyjne rozwiązania – wysoki kolor, swobodne pociągnięcia pędzla i jaskrawe światło – zszokowały publiczność podczas Salonu Jesiennego w 1905 roku, dając początek nazwie nurtu.
André Derain – inne dzieła
Podczas pobytu w Collioure latem 1905 roku André Derain i Henri Matisse ściśle ze sobą współpracowali, uwieczniając na swoich płótnach podobne widoki tego małego portu rybackiego. Choć obaj artyści malowali te same sceny, ich style pozostały odrębne. Dyskutowali o teorii sztuki, wypełniając swoje prace jaskrawym światłem, nasyconymi barwami oraz żywiołowymi pociągnięciami pędzla
Oprócz wersji opisanej powyżej, Derain stworzył w tym okresie inne obrazy przedstawiające port w Collioure. Wszystkie te prace łączyło nowatorskie podejście do koloru, który fowiści stosowali w sposób autonomiczny i często nienaturalny.
Źródło zdjęć: wikiart.org